TİMBİR’den internet medyası için “Yapay Zekâ Anayasası”: Son söz insanda olacak

ANKARA – BHA

Türk İnternet Medya Birliği (TİMBİR), yapay zekânın habercilikte kullanımına ortak bir etik çerçeve oluşturmak amacıyla “İnternet Medyası Yapay Zekâ Kullanımı Etik İlkeler Rehberi Taslağı” hazırladı. Çalışmayla, teknolojinin sunduğu imkânlardan yararlanılırken haberin doğruluğunun, okuyucu güveninin ve insanın editoryal sorumluluğunun korunması hedefleniyor.

TİMBİR Genel Başkanı Dr. Süleyman Hasan Basa imzasıyla yayımlanan çağrıda, medya kuruluşları, akademisyenler, editörler ve sivil toplum kuruluşları taslağa katkı sunmaya davet edildi. İnternet medyası için bir “Yapay Zekâ Anayasası” niteliği taşıması amaçlanan rehberin, sektörün ortak görüş ve önerileriyle şekillendirilmesi planlanıyor.

Basa, çağrı metninde yapay zekânın habercilikte yaygınlaşmasının yalnızca teknolojik açıdan değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekerek, “TİMBİR olarak bu dönüşümü yalnızca teknik bir ilerleme değil; bilginin üretimini, yönetimini ve bilgiye erişimi doğrudan etkileyen, sektörün bütün paydaşlarını ilgilendiren bir sorumluluk alanı olarak görüyoruz” ifadelerini kullandı.

Hazırlanan metnin henüz tamamlanmış bir düzenleme olmadığını vurgulayan Basa, farklı kurumsal birikimlerin ve mesleki deneyimlerin sürece dahil edilmesinin amaçlandığını belirtti. Basa, ortak ilkelerin internet medyasını temsil eden yapıların eşit katılımı ve diyaloğuyla anlam kazanacağını ifade ederek, sektör paydaşlarından yalnızca mevcut maddeleri değerlendirmelerini değil, çalışmanın kapsamının ve yönünün belirlenmesine de katkı sunmalarını istedi.

Basa, çalışmanın yaklaşımını ise şu sözlerle ifade etti:

“Amacımız, herhangi bir kurumsal yaklaşımı sektörün bütününe taşımak değil; ortak mesleki değerlerimiz etrafında, farklı görüşlere alan açan ve teknolojik gelişmeler karşısında güncellenebilen bir başvuru metnini birlikte oluşturmaktır.”

TİMBİR Genel Başkanı Basa, bu doğrultuda kurumları kendi deneyimleri ve özgün yaklaşımlarıyla çalışmanın şekillenmesine katkı sunmaya davet etti.

Editoryal karar insanda kalacak

Taslağın temel ilkelerinin başında, yapay zekânın medya faaliyetlerinde yalnızca yardımcı bir araç olarak kullanılması geliyor. Tüm editoryal süreçlerde son kararın ve sorumluluğun insana ait olması esas alınırken, insan denetimi ve onayı olmadan otomatik içerik yayımlanmasına izin verilmemesi öngörülüyor.

Metinde, yapay zekâ kullanımının haberin doğruluğu, dengesi ve tarafsızlığından taviz verilmesine gerekçe olamayacağı vurgulanıyor. Böylece teknolojik hız ve üretim kolaylığının, gazeteciliğin temel ilkelerinin önüne geçmesinin engellenmesi amaçlanıyor.

Yapay zekâ desteği açıkça belirtilecek

Rehber taslağı, okuyucunun içeriğin nasıl üretildiğini bilmesini sağlayacak şeffaflık kuralları da içeriyor. Yapay zekânın metin, ses veya görselin oluşturulmasında belirleyici rol oynadığı durumlarda, içeriğin “Yapay Zekâ Destekli İçerik” etiketiyle sunulması öngörülüyor.

Gerçek olayları tasvir eden haberlerde ise yapay zekâ tarafından üretilmiş sentetik görsellerin kullanılmaması kuralı getiriliyor. Bu yaklaşım, gerçek olaylara ilişkin görsel kanıtlarla yapay olarak oluşturulan görüntülerin birbirine karıştırılmasını önlemeyi hedefliyor.

Doğrulamada bağımsız kaynak şartı

Yapay zekâ araçlarıyla elde edilen bilgi ve verilerin, hata ve önyargı risklerine karşı çapraz kontrolden geçirilmesi taslağın bir diğer önemli başlığını oluşturuyor.

Metinde, TİMBİR üyelerinin Poynter Enstitüsü bünyesindeki Uluslararası Doğruluk Kontrolü Ağı’nın (IFCN) standartlarını takip etmesi öngörülüyor. Ayrıca rehberde yer alan 10 maddelik doğrulama sürecinde, birincil kaynaklara ulaşılması, iddiaların birbirinden bağımsız en az iki kaynakla doğrulanması ve iddia sahiplerine cevap hakkı tanınması gibi adımlar sıralanıyor.

Telif hakları ve adil gelir paylaşımı gündemde

Taslak, medya kuruluşlarının ürettiği içeriklerin yapay zekâ sistemlerinin eğitiminde kullanılmasına ilişkin ilkeler de ortaya koyuyor. Haber ve diğer medya içeriklerinin büyük dil modellerinin (LLM) eğitiminde izinsiz toplanmasına karşı teknolojik koruma önlemleri alınması öneriliyor.

Teknoloji platformları ile medya kuruluşları arasında adil bir ekonomik paylaşım modeli kurulması da taslağın öncelikleri arasında yer alıyor. Bu başlıkla, gazetecilik emeğinin ve içerik üretiminin ekonomik değerinin korunması amaçlanıyor.

Gizli kaynak bilgileri yapay zekâya girilemeyecek

Haber kaynaklarının korunmasına özel önem verilen taslakta, gizli kaynakların kimliğini açığa çıkarabilecek hiçbir bilginin yapay zekâ platformlarına komut veya veri olarak girilmemesi öngörülüyor.

Rıza dışında üretilen ve kişileri gerçekte söylemedikleri sözleri söylemiş ya da yapmadıkları eylemleri yapmış gibi gösteren “deepfake” içeriklerle mücadele de rehberin başlıkları arasında bulunuyor.

Medya çalışanlarına düzenli eğitim

Rehber, etik kuralların uygulamaya yansıtılması için kurum içi eğitimi de esas alıyor. Bu kapsamda, tüm kademelerdeki medya çalışanlarına düzenli “Yapay Zekâ Etiği ve Okuryazarlığı” eğitimleri verilmesi öngörülüyor.

Eğitimlerle, çalışanların yapay zekâ araçlarının imkânları kadar sınırlarını, hata risklerini ve mesleki sorumluluklarını da tanıması hedefleniyor.

Görüş ve öneriler için son tarih 15 Ekim 2026

TİMBİR, rehberin tek taraflı bir kurumsal düzenleme değil, internet medyasının tüm paydaşlarının eşit katılımıyla geliştirilecek dinamik bir başvuru metni olmasını amaçlıyor.

Bu doğrultuda kurumlar ve uzmanlar; değerlendirmelerini, eleştirilerini, ek madde taleplerini ve alternatif metin önerilerini 15 Ekim 2026’ya kadar iletebilecek. Toplanan katkıların değerlendirilmesinin ardından taslağın nihai metne dönüştürülmesi, hukuki dayanaklarının oluşturulması ve bir “Yapay Zekâ Anayasası” deklarasyonu olarak şekillendirilmesi hedefleniyor.

Görüş ve önerilerin, İnternet ve Medya Hukukçusu Av. Cüneyd Altıparmak’a, cuneydaltiparmak@yahoo.com (mailto:cuneydaltiparmak@yahoo.com) adresi üzerinden gönderilmesi isteniyor.

Taslakta dikkat çeken diğer düzenlemeler

Taslakta, insan denetimi, doğrulama, telif ve kaynak gizliliğinin yanı sıra yapay zekânın haber merkezlerinde nasıl ve hangi sınırlar içinde kullanılacağına ilişkin başka hükümler de yer alıyor.

Buna göre üretken yapay zekânın doğrudan haber metni yazımında kullanılması yerine araştırma, sentez ve taslak oluşturma aşamalarında yardımcı araç olarak konumlandırılması öngörülüyor. Transkripsiyon ve çeviri işlemlerinde elde edilen yapay zekâ çıktılarının da kaynak materyalle birebir karşılaştırılmadan kullanılmaması isteniyor.

Taslakta insan emeğinin korunmasına da ayrı bir başlık açılıyor. Otomasyonun çalışanların iş kalitesini artırmak amacıyla kullanılması, insan emeğini değersizleştiren veya kitlesel işten çıkarmaların aracı haline gelen bir uygulamaya dönüşmemesi öngörülüyor. Yapay zekâ sistemlerinin kullandıkları bilgilerin orijinal kaynaklarına atıf yapması ve “kaynaksız sentez” uygulamalarından kaçınılması da ilkeler arasında bulunuyor.

Medya kuruluşlarının kendi yapay zekâ kullanım politikalarını kamuoyuna açık şekilde ilan etmesi de taslakta yer alan düzenlemelerden biri. Okuyucuların ve çalışanların yapay zekâ kaynaklı hataları bildirebileceği şeffaf kanallar kurulması, yapay zekâ sistemlerinin etik uyumunun her yıl bağımsız denetim birimleri veya kurum içi etik kurullar tarafından incelenmesi ve etik risk oluşturan teknolojilerin devre dışı bırakılmasına yönelik bir strateji oluşturulması öngörülüyor.

Rehberde ayrıca yapay zekâ araçlarının dijital şiddet, nefret söylemi, taciz veya ayrımcılığı körüklemek amacıyla kullanılamayacağı hüküm altına alınıyor. Nihai hale gelmesinin ardından rehberin teknolojik gelişmelere göre her yıl güncellenmesi öngörülüyor.