AKK “Ankara’ya İz Bırakanlar”ın konuğu Türkiye’nin dünyaca ünlü Matematikçisi Cahit Arf oldu

ANKARA-BHA

Ankara Kent Konseyi (AKK), Başkentin hafızasına ışık tutmak ve kentle ülkenin ortak değerlerini gelecek kuşaklara aktarmak amacıyla sürdürdüğü “Ankara’ya İz Bırakanlar” serisi kapsamında, Türkiye’nin bilim dünyasına kazandırdığı öncü isimleri de sosyal medya kullanıcılarıyla buluşturmaya devam ediyor.

Serinin yeni konuğu; “Matematik de resim, müzik ve heykel gibi bir sanattır.” sözleriyle matematiğe yalnızca bir meslek değil, bir yaşam biçimi olarak yaklaşan, cebir ve sayılar teorisi alanındaki çalışmalarıyla dünya çapında tanınan bilim insanı Cahit Arf oldu.

Matematiğe uzanan bir çocukluk merakı

11 Ekim 1910 tarihinde Selanik’te dünyaya gelen Cahit Arf, 1912 yılında Balkan Savaşı nedeniyle ailesinin İstanbul’a taşınmasının ardından eğitim hayatına burada devam etti. Henüz ilkokul yıllarında matematiğe karşı özel bir ilgi geliştiren Arf’ın bu alandaki yeteneğinin şekillenmesinde, genç bir öğretmenin kendisine kazandırdığı matematik sevgisi önemli rol oynadı.

Lise yıllarına geldiğinde arkadaşlarının çözemediği matematik problemlerini çözmesiyle dikkat çeken Arf, ailesinin ve öğretmenlerinin yönlendirmesiyle eğitimini geliştirmek üzere Fransa’ya gönderildi. Paris’teki St. Louis Lisesinde üç yıllık eğitimini iki yılda tamamladı.

Türkiye’ye döndükten sonra yükseköğrenim için Avrupa’ya gönderilecek öğrenciler arasında yer alan Arf, Fransa’daki École Normale Supérieure‘de eğitimini 1932 yılında tamamladı. Türkiye’ye dönüşünün ardından akademik hayatına başlayan Arf, ilerleyen yıllarda aldığı uluslararası tekliflere rağmen çalışmalarını Türkiye’de sürdürmeyi tercih etti.

Ankara’da bilime adanmış bir ömür 

Cahit Arf’ın bilimsel hayatında Ankara önemli bir yere sahip oldu. Orta Doğu Teknik Üniversitesinde görev yapan Arf, akademik çalışmalarını burada sürdürürken Türkiye’nin bilimsel kapasitesinin gelişmesine katkı sunan isimlerden biri hâline geldi.

Bilime olan yaklaşımını “Bilim adamı olabilmek için tutku gerekir.” sözleriyle ortaya koyan Arf, yalnızca kendi çalışmalarını sürdürmekle kalmadı; Türkiye’de bilimsel düşüncenin ve araştırma kültürünün gelişmesi için de önemli çaba gösterdi.

1943 yılında İnönü Armağanı’na, 1974 yılında ise TÜBİTAK Bilim Ödülü’ne layık görülen Arf, 1980 yılında emekli olmasının ardından da bilimsel çalışmalarından kopmadı. TÜBİTAK’ın gelişimine katkı sunmayı sürdüren Arf, TÜBİTAK Gebze Araştırma Merkezinde görev aldı. 1983-1989 yılları arasında Türk Matematik Derneği Başkanlığı görevini de üstlendi.

Dünya matematiğine kazandırdığı kavramlarla yaşıyor

Cahit Arf’ın matematik dünyasına yaptığı katkılar, bugün de kendi adıyla anılan kavram ve teoremlerle yaşamaya devam ediyor. Cebir alanındaki çalışmalarıyla uluslararası bilim çevrelerinde tanınan Arf; sentetik geometri problemlerinin cetvel ve pergel yardımıyla çözülebilirliği, cisimlerin kuadratik formlarının sınıflandırılması ve cebirsel yapılar üzerine önemli çalışmalar gerçekleştirdi.

Bilim dünyasında “Arf değişmezi” ve “Arf halkaları” adıyla anılan çalışmalarının yanı sıra, Hasse-Arf teoremiyle de matematik literatürüne kalıcı bir katkı sunan Arf’ın adı, bugün dünyanın farklı ülkelerindeki bilimsel çalışmalarda yaşamaya devam ediyor.

1990 yılında düzenlenen uluslararası bilgi şöleninde matematikte geometri kavramı üzerine çalışmalarını bilim dünyasıyla paylaşan Arf, hayatı boyunca matematiğin yalnızca formüllerden ibaret olmadığını; merak, yaratıcılık ve estetikle birlikte ele alınması gereken bir alan olduğunu savundu.

Cahit Arf’ın mirasına vefa 

Türk bilim dünyasının öncü isimlerinden Cahit Arf, Aralık 1997’de hayatını kaybetti. Ardında bıraktığı bilimsel miras ise bugün hâlâ matematik dünyasına ışık tutuyor.

Arf’ın bilim dünyasındaki izini ve Türkiye’nin ortak hafızasındaki yerini yaşatmak amacıyla ünlü portresi ile Arf değişmezi ve kapanışlarına ilişkin formülleri, 1 Ocak 2009 tarihinde tedavüle giren 10 Türk Lirası banknotlarının arka yüzünde yer aldı.

Matematiği bir yaşam biçimi olarak gören, bilimsel merakı ve özgün çalışmalarıyla Türkiye’yi dünya matematik literatüründe temsil eden Cahit Arf’ı, ülkemize ve dünya bilimine kazandırdığı değerler dolayısıyla saygı, minnet ve vefayla anıyor; aziz hatırası önünde eğiliyoruz.