ABD ve İran arasında tarihi mutabakat

ANKARA – BHA

Beyaz Saray tarafından yapılan açıklamada, ABD Başkanı Donald Trump’ın mutabakat metnini imzaladığı bildirildi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü de söz konusu metnin İran ve ABD liderleri tarafından elektronik olarak imzalandığını duyurdu.

Öte yandan, tarafların cuma günü İsviçre’de gerçekleştirmesi planlanan görüşmenin yapılıp yapılmayacağına ilişkin kararın önümüzdeki saatlerde netleşmesi bekleniyor.

14 maddeden oluşan mutabakat metnine göre taraflar, Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sonlandırıldığını ilan edecek. ABD ve İran, birbirlerine karşı yeni bir savaş ya da askeri operasyon başlatmamayı, güç kullanmaktan veya güç kullanma tehdidinde bulunmaktan kaçınmayı taahhüt edecek.

Metinde ayrıca tarafların birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstermesi, iç işlerine müdahalede bulunmaması ve nihai anlaşmanın en geç 60 gün içinde müzakere edilerek sonuçlandırılması öngörülüyor. Karşılıklı mutabakat halinde bu sürenin uzatılabileceği belirtiliyor.

Anlaşma kapsamında ABD, İran’a yönelik deniz ablukasını kaldırma sürecini başlatacak ve 30 gün içinde tamamen sona erdirecek. Nihai anlaşmanın imzalanmasının ardından ise İran sınırlarına yakın bölgelerde konuşlu kuvvetlerini 30 gün içerisinde geri çekmeyi taahhüt edecek.

İran da ticari gemilerin İran Körfezi ile Umman Denizi arasında güvenli ve ücretsiz geçiş yapabilmesi için gerekli düzenlemeleri gerçekleştirecek. Teknik ve askeri engellerin kaldırılması ile mayın temizleme çalışmalarının tamamlanmasının ardından bu düzenlemelerin 30 gün içinde uygulanması planlanıyor.

Mutabakat metninde ABD’nin, bölgesel ortaklarıyla birlikte İran’ın yeniden inşası ve ekonomik kalkınması amacıyla en az 300 milyar dolarlık bir plan hazırlayacağı da yer aldı. Bu planın ayrıntılarının nihai anlaşmanın bir parçası olarak belirlenmesi öngörülüyor.

Yaptırımlar konusunda ise ABD, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararları, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Yönetim Kurulu kararları ile birincil ve ikincil yaptırımlar dahil olmak üzere çeşitli kısıtlamaların kaldırılması için takvim üzerinde çalışmayı kabul etti.

Nükleer faaliyetlere ilişkin maddede İran, nükleer silah geliştirmeyeceğini veya edinmeyeceğini bir kez daha teyit etti. Taraflar, zenginleştirilmiş nükleer malzeme stoklarının UAEA gözetiminde seyreltme yöntemiyle ortadan kaldırılmasına yönelik bir mekanizma üzerinde mutabık kaldı.

Nihai anlaşmaya kadar İran mevcut nükleer program seviyesini koruyacak, ABD ise yeni yaptırımlar uygulamayacak ve bölgeye ilave asker göndermeyecek.

Mutabakatın yürürlüğe girmesiyle birlikte ABD, İran ham petrolü ve petrol ürünlerinin ihracatına ilişkin çeşitli muafiyetler sağlayacak. Ayrıca İran’a ait dondurulmuş veya erişimi kısıtlanmış fon ve varlıkların kullanımına açılması için gerekli lisans ve izinlerin verilmesi de taahhüt edildi.

Taraflar, anlaşmanın uygulanmasını ve gelecekte nihai anlaşmaya uyulup uyulmadığını takip edecek ortak bir yürütme mekanizması kurulması konusunda da uzlaştı. Nihai anlaşmanın ise bağlayıcı bir Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararıyla onaylanması planlanıyor.

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, “İslamabad Mutabakat Anlaşması” olarak adlandırılan metnin iki ülke liderleri tarafından elektronik ortamda imzalandığını açıkladı.

Şerif, anlaşmanın en üst düzeyde imzalanmasının tarafların diplomatik çözüm iradesini ortaya koyduğunu belirterek, mutabakatın yürürlüğe girmesiyle İran’ın Hürmüz Boğazı’nı yeniden açacağını, ABD’nin ise deniz ablukasını kaldıracağını ifade etti.

Pakistan’ın, Katar’ın desteğiyle teknik görüşmeleri başlatmak amacıyla 19 Haziran 2026 tarihinde İsviçre’de resmi bir tören düzenleyeceğini kaydeden Şerif, süreçte katkı sunan ABD Başkanı Donald Trump’a teşekkür etti.