Eğitimci Hayat Aras, ”Sibirya’nın Sessiz Gücü: Buz Kağanlığının Cumhuriyeti”

ANKARA – BHA

Eğitimci – Türkolog Hayat Aras, yazısında şu ifadelere yer verdi:

”Kimliğini yitirmeden, var olabilmenin zorlu mücadelesini sürdüren Saha (Yakut) Türkleri; coğrafyanın ve tarihin sınırlarını zorlayan bir direnişin temsilcileridir. Uzaklardaki soydaşları olan Çuvaşların Эпир пулнӑ, пур, пулатпӑр (Épir pulnă, pur, pulatpăr) “Vardık, Varız, Varolacağız!” sözü, Sibirya’nın yankı bulan gerçeğidir. Sahalar, benliğin sınırlarla değil; köklerle korunduğunun en kuzeydeki kanıtıdır. Bu yönüyle Saha halkı; Türk Dünyası için uzaktaki kültürel damar, Rusya için çok uluslu yapının uyum içinde sürdürülebilirliğinin sınavı, dünya için eski ile yeninin aynı anda yaşandığı bir laboratuvar.

Rusya Federasyonu’nun kuzeydoğusunda, uçsuz bucaksız Sibirya coğrafyasında yer alan Saha Cumhuriyeti (Yakutistan), Rusya’ya bağlı 21 özerk cumhuriyetten biridir. Yaklaşık 3 milyon kilometrekareyi aşan yüzölçümüyle yalnızca Rusya’nın en geniş federal birimi değil, aynı zamanda dünyanın da en büyük idari alt bölgesidir. Bu devasa coğrafya, bağımsız bir devlet olsaydı yüzölçümü bakımından Türk dünyasının en büyük ülkesi konumunda bulunurdu.

Cumhuriyetin başkenti Yakutsk, yaklaşık 4.400 km’lik uzunluğuyla, Rusya sınırları içindeki en uzun nehir olan Lena Nehri kıyısında kurulmuştur. Kış aylarında sıcaklığın -50 dereceleri gördüğü şehir, dünyanın en soğuk yerleşim yerlerinden biridir  -71.2°C’lik soğuğuyla rekor sahibi Oymyakon, dünyanın en soğuk, sürekli yaşam yeri olarak kabul ediliyor.

Yaklaşık 1 milyonluk nüfusun çoğunluğunu, Saha Türkleri oluşturur. Bunun yanı sıra Ruslar, Evenler, Evenkiler, Ukraynalılar, Özbekler, Çukçiler, Dolganlar, Yukagirler, Tatarlar ve daha birçok topluluk, bu geniş topraklarda birlikte yaşamaktadır. Bu çeşitlilik, Saha Cumhuriyeti’ni yalnızca coğrafi değil, etnografik bakımdan da dikkat çekici bir yurt hâline getirir. 

Saha Cumhuriyeti, yer altı zenginlikleri bakımından dünyanın sayılı bölgelerindendir. Özellikle elmas üretiminde küresel ölçekte önemli bir payı vardır. Bunun yanında altın, doğalgaz, kömür ve çeşitli maden rezervleriyle Rusya ekonomisinde stratejik bir yere sahiptir. Donmuş toprakların altında saklı bu servet, yer üstünde asıl servet olan dil ve kimlikte vücut bulur. Sözlü edebiyat özellikle destan geleneği, canlılığını korur. Cumhuriyetin resmî dili Sahaca (Yakutça) ve Rusçadır. 
    
    YAKUTİSTAN CUMHURİYET GÜNÜ 

70 yıl arayla 1922 ve 1992 yıllarının 27 Nisanında önce Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’ne sonra Rusya Federasyonu’na bağlı özerklik statüsü almıştır. 34. yılın kutlandığı bu yıl, aslında sayısız yılların coğrafyayla uyum ve dayanışma içindeki hayatta kalma şeklinin anlaşma günü olarak da düşünülmelidir. 27 Nisan günü, tüm ülkede resmi tatildir. Bu nedenle kutlamalar önce evde başlar. Ulusal giyimlerini giyinen halk; okullarda, devlet kurumlarında, meydanlarda; konserler, yerel danslar ve çeşitli etkinlikler yapılarak gerçekleştirilen Cumhuriyet Günü’nü kutlar. 

Türkçenin zenginliğini yaşatan Saha Türkçesinde cumhurbaşkanının karşılığı olan İl Darhan, cumhuriyetin kuruluşunda önemli katkıları olan Maksim Ammasov’un, Platon Oyunskiy’in ve isidor Barahov’un anıtları önünde saygı duruşunda bulunur. Coşkunun yaşandığı önemli duraklardan biri de her yıl Isıah adlı yerel bayramın kutlandığı kutsal Üs Hadın bölgesine, bayraklarla bezenmiş yüzlerce araç eşliğinde yapılan yolculuktur.

Sibirya’nın sessizliğinde yükselen cumhuriyet; donmuş ama susmamış bir özün, yüzyıllar öncesine ait izlerin, sessizliğin içindeki en güçlü sesin kanıtıdır. Varlıkları, asıl mücadelenin doğayla uyum sanatı olduğunun tanığıdır.”