Malatya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’nden don uyarısı

MALATYA – BHA 

Müdürlük, özellikle kayısı üreticilerinin meteorolojik verileri günlük takip ederek don riski olan günlerde önlem almasının önemine dikkat çekti. Tarım ürünlerini don olaylarından korumak için üç temel yöntemin öne çıktığı belirtildi: havanın karıştırılması, direkt ısıtma ve su uygulaması.

Havanın karıştırılmasıyla don mücadelesi

Radyasyonlu gecelerde yer ile temas eden hava soğur ve yüzeye yakın seviyelerde soğuk bir hava tabakası oluşur. Yerden 150 metre yükseklikteki hava, yer seviyesindeki sıcaklıktan daha sıcaktır. Bu durum, sıcaklığın yükseklikle arttığı ters sıcaklık olayı olarak bilinen inverziyonu oluştururDon zararı genellikle bu soğuk hava tabakası ile ilgilidir. Ancak, üst seviyelerdeki daha sıcak hava ile alttaki soğuk havanın karıştırılması, inverziyonu bozarak yere yakın hava sıcaklığını birkaç derece yükseltebilir. Bu yöntem rüzgar makineleri, fanlar veya helikopterler ile uygulanabilir. Rüzgar makinelerinin etkinliği, don beklenen gecelerde inverziyonun şiddetine göre belirlenir. Zayıf inverziyonlarda kullanım sınırlandırılırken, şiddetli inverziyonlarda maliyet ve korunacak ürünün ekonomik değeri göz önünde bulundurularak karar verilir.

Direkt hava ve bitki ısıtması

Radyasyon yoluyla yeryüzünden atmosfere kaybolan ısıyı telafi etmek için en yaygın yöntem ısıtma ekipmanları kullanmak veya küçük ateşler yakmaktır. Bu yöntemle arazide veya meyve bahçelerinde sıcaklıklar kritik değerlerin üzerinde tutulabilir. Isıtma yönteminde odun, kömür, mangal kömürü veya dizel yakıtlı ekipmanlar kullanılabilir. Isıtıcılar bütün araziye eşit dağıtılmalı, daha soğuk bölgelerde rüzgar yönüne göre yoğunlaştırılmalıdır. Küçük ve çok sayıda ateş, havayı ısıtmada az sayıda büyük ateşe göre daha etkili olur. Büyük ateşler, inverziyon tavanını delerek havanın karışmasını engelleyebilir ve zararı artırabilir. Isıtma yöntemi, bir mevsimde 2-3 defadan fazla don olayının görülmediği bölgelerde uygun ve ekonomiktir. Daha sık don olaylarının görüldüğü bölgelerde ekonomik olmayabilir. Seralarda elektrikle veya araziye uygun kalorifer sistemleri ile ısıtma ise bazı ülkelerde pahalı ancak uygulanabilir yöntemler olarak kullanılıyor.

Su uygulamasıyla don koruması

Don olayını önlemede kullanılan bir diğer yöntem, üstten sulama veya yağmurlamadır. Bu yöntem geniş su kaynağı, uygun sulama ekipmanları ve iyi toprak drenajı gerektirir. Sadece üzerindeki buz yükünü taşıyabilen bitkilerde uygulanabilir. Yağmurlama yöntemi ile bitki yüzeyinde ince bir su filmi oluşur ve su donarken açığa çıkan ısı bitki dokusunu korur. 1 gram suyun donması 80 kalori açığa çıkar ve bu bitkinin sıcaklığının 0 °C’nin altına düşmesini engeller. Su filminin sürekliliği sağlanmalı, yağmurlama hava sıcaklığı 0 °C’nin üzerine çıkıncaya kadar devam ettirilmelidir. Yağmurlama sisteminin önceden test edilmesi önemlidir. 12-20 saniye aralıklarla çalışan küçük yağmurlayıcılar daha etkili olurken, 90 saniye aralıklarla çalışan büyük yağmurlayıcılar -5 °C’de etkili olamamaktadır.